2. Czy weganie są sprawniejsi w zabijaniu?
Jak poinformował Combat Feeding Division of the Army’s Combat Capabilities Development Command Soldier Center (serio, to poważna nazwa), armia amerykańska „bada, w jaki sposób powstający sektor alternatywnych białek może pomóc w osiągnięciu kilku celów, w tym wzmocnieniu odporności łańcucha dostaw żywności , umożliwieniu produkcji żywności w środowiskach objętych walką oraz zapewnieniu żołnierzom dostosowanego, wysokiej jakości odżywiania”
Po co żołnierzom w środowiskach objętych walką wysokiej jakości jedzenie? Żeby sprawniej zabijali tych po drugiej stronie.
To ma sens. Z punktu widzenia współczesnej dietetyki, zdecydowanie lepsza będzie zrównoważona dieta roślinna niż hamburgery, jeśli chodzi o zdrowie i kondycję żołnierzy.
Rozwój nowej żywności tworzy ogromne możliwości usprawnienia armii przez odpowiednie żywienie żołnierzy.
Czy nie jest tak, że szlachetni frajerzy rezygnujący z mięsa i produktów odzwierzęcych stworzyli nowy segment żywności, która będzie pomagać w sprawniejszym zabijaniu?
Czy więc może izraelscy weganie mordujący dzieci w Gazie mają rację?I jest to całkiem naturalne i oczywiste.

3. Straszni mieszczanie “patrząc – widzą wszystko o d d z i e l n i e/Że dom… że Stasiek… że koń… że drzewo.. ”.
Ale tak jak każdy z nas istnieje tylko jako istota społeczna (nawet mieszkając w lesie, no poza “dziećmi wilków”, ale wilki też są zwierzętami społecznymi), a za sprawą globalizacji bierzemy udział w globalnym społeczeństwie. Swoimi wyborami konsumenckimi, na przykład przy zakupie wegańskich, jak to owoc pomarańczy. Izraelskich. Czy wspierające ludobójstwo pomarańcze są wegańskie?
Ale niektórzy to też widzą osobno. I cieszą się izraelskimi pomarańczami i palestyńską flagą na profilowym. Ale to raczej ci lewicowi, którzy z uporem godnym lepszej sprawy powtarzają “rozwiązanie systemowe, nie indywidualne wybory” (dlaczego nie jedno i drugie?). Od czasów Nadera wiadomo, że efekt skali doskonale działa w przypadku bojkotów konsumenckich.
W Polsce prawica wykorzystała bojkot konsumencki z powodzeniem wobec napoju energetycznego Demon Energy Drink, wprowadzony na rynek w 2012, a wycofany w 2014 pod wpływem bojkotu konsumenckiego katolików wobec wszystkich produktów firmy produkującej przetwory owocowe i warzywne i soki.
Nasze czyny i nasze wybory mają konsekwencje rozciągające się bardzo daleko i szeroko, a indywidualne wybory są jednym z czynników kształtujących rozwiązania systemowe. Rozwiązania systemowe też nie istnieją osobno, a w ramach pewnego systemu społeczno-ekonomicznego, ale te ramy mogą przesuwać i rozciągać czy to poszczególne rozwiązania, czy sumy indywidualnych decyzji. Zakupowych czy wyborczych
I nieraz, całkiem często, jest tak, że działanie skierowane przeciwko określonemu systemowi zostaje przez niego wchłonięte i wykorzystywane jako jego wzmocnienie. Kapitalizm jest tego doskonałym przykładem. Znakomicie monetyzuje każdy, nawet najbardziej antykapitalistyczny ruch i bunt.
I podporządkowuje swojej logice.
I patrząc w ten sposób, całkiem logiczny jest weganizm w służbie ludobójstwa i imperializmu.
Ostatnio pojawiają się wzmożone inteligenckie oburzenia na niszczenie książek przy uczeniu sztucznej inteligencji. Firmy z branży AI masowo skupują książki, zwłaszcza sprzed czasów digitalizacji i uczą na nich sztuczną inteligencję
Co odbywa się przez zeskanowanie książek. A żeby zeskanowanie książki było szybkie i możliwie bezbłędne, trzeba obciąć grzbiet i skanować pojedyncze kartki.
Jest zabawne, jak ludzie radzący sobie o wiele lepiej w kapitalizmie ode mnie robią zdziwionego Pikaczu, bo kapitalizm jest kapitalizmem. A książka jest towarem takim jak każdy inny. Tak to działa, moi drodzy.
Zresztą metafora odcinania grzbietu, a więc i kręgosłupa, jest całkiem dobra co do weganizmu w izraelskiej armii czy w ogóle pracy na rzecz armii. Nie tylko przez wegan.
I oczywiście warto i trzeba piętnować tego typu zjawiska i głośno o nich mówić. Próbować przesunąć granice tego systemu, ale najlepszym i jedynym prawdziwym rozwiązaniem byłoby podpalenie tego systemu, zaoranie i posypanie solą pogorzeliska, by zło się więcej nie odrodziło.
Ale do tego nie jesteśmy zdolni, bo jak powiedział Klasyk “łatwiej nam wyobrazić sobie koniec świata, niż koniec kapitalizmu”.
Bo nie istnieje żadna ideologia poza ideologią klasy panującej.
Nie w znaczeniu tego w co wierzy klasa panująca ale w znaczeniu narzędzia panowania klasowego, przez to w co społeczeństwo wierzy i co uważa na możliwe.
Poprzez ideologię klasa panująca narzuca nie swój obraz świata, ale najkorzystniejszy dla swojego klasowego interesu obraz świata. I skwapliwie wykorzystuje do tego każdy nasz przejaw buntu.
Kartka wyborcza czy kula? jak powiedział kolejny Klasyk

ps. nie daje mi spokoju pytanie: czy mordujący dzieci w Gazie izraelscy weganie ratują ich pieski i kotki?
ps.2 akurat jak pisałem ten artykuł usłyszałem w wiadomościach, że 20 sierpnia 2026 w Izraelu umorzono sprawę ataku na World Central Kitchen

Rolnictwo wertykalne — stara wizja, bardzo młoda branża

Rolnictwo wertykalne nie jest całkiem nową koncepcją.
Z dzieciństwa w latach 70-tych pamiętam wizje farm hydroponicznych przyszłości, wewnątrz wielkich giga-wieżowców czy na stacji kosmicznej.
Zaczęła się jednak rozwijać od niedawna, gdy stało się to możliwe technicznie.
Ale niekoniecznie opłacalne, co kolejne plajty farm wertykalnych wyraźnie pokazują.

Ile prądu kosztuje sałata z hali

Uprawa wertykalna i w ogóle każda uprawa w kontrolowanym środowisku wymaga dużych inwestycji w specjalne hale uprawne (szczelne, izolujące dużo lepiej niż zwykła szyba szklarniowa). W farmach wertykalnych rośliny są uprawiane na specjalnych półkach i są to z reguły i konieczności małe rośliny, sałaty czy zioła przyprawowe. Kukurydzy ani zboża raczej tak nie wyprodukujemy.
Uprawa tych ziół czy sałaty w kontrolowanym środowisku potrzebuje dużych ilości prądu do utrzymania kontrolowanych parametrów, takich jak wilgotność, naświetlenie, temperatura.
Wobec rosnących kosztów paliw i energii taka uprawa jest jeszcze mniej opłacalna.
Pytanie, czy w ogóle była?

350 milionów dolarów i strategia szukania frajerów

80 Acres Farms utrzymywał się z dotacji. Zgodnie z ideologią i strategią biznesową startupizmu.
Czyli z pozyskiwania frajerów, którzy będą w twoją zabawę w biznes pakować pieniądze.
Firma powstała w 2015 r. Przez ten czas pozyskała 350 mln dolarów finansowania, czyli licząc średnio mogła być do tyłu w każdym roku 35 milionów.
To brzmi jak pomysł na kilka lat bajo bongo.

Theranos, czyli startupizm w czystej postaci

Elizabeth Holmes miała bajo bongo przez ponad dziesięć lat, zbierając pieniądze na swój startup Theranos w sumie ponad 700 mln dolarów. W szczytowym momencie rozwoju firmy w latach 2013/2014 była ona wyceniana na 10 mld dolarów.
I to była kwintesencja tej nowoczesnej formy kapitalizmu jaką jest startupizm.
Doskonale funkcjonują rozmaite narzędzia finansowe, jakieś akcje na opcje, derywaty, zakłady giełdowe o cenę w danym dniu, obligacje na opcje, rozbudowane do takich rozmiarów, że normalny człowiek tego nie ogarnie. Oderwane od faktycznie istniejących nieruchomości, wartości firm itd.
Łączna wartość papierów wartościowych jest kilkunastokrotnie większa niż majątku, który jest ich bazą materialną.
Dlaczego wobec tego nie tworzyć startupów których jedyną wartością będą akcje na giełdzie. Czyż Theranos, wart 10 mld, nie był realizacją tego ideału? A pani Holmes nie była oszustką a wizjonerką i prekursorką, i nowatorką biznesową.

Kapitalizm symulakrum — papiery zabezpieczone papierami

Można powiedzieć, że współczesny kapitalizm dąży do symulakrum, gdzie jedynym produktem są kolejne papiery wartościowe zabezpieczone innymi papierami wartościowymi, te kolejnymi i tak aż zatoczy to pełne koło i papiery wartościowe staną się jedynym zabezpieczeniem samych siebie.
Kolejnym krokiem będzie coś w rodzaju tokenów NFT potwierdzające wartość tych akcji albo akcji których jedyną wartością będzie to że są zabezpieczone tokenem NFT.
Moda na NFT kilka lat temu w sumie na tym właśnie polegała.
To było proroctwo.
Po co tworzyć coś, co ma realną wartość? Wystarczy stworzyć coś, co ma wartość na giełdzie. Sprzedawać akcje pozyskiwać inwestorów, a właściwa produkcja może być „pod wodą” jak w rolnictwie wertykalnym albo w ogóle nie mieć miejsca tak jak w Theranosie.

„Biologia nie przejmuje się tym, ile funduszy zebrałeś”

„Aby przyciągnąć inwestorów, [wiele firm zajmujących się uprawą wertykalną] opracowało plany biznesowe i modele finansowe, które z perspektywy czasu okazały się nieosiągalne” powiedział Adam Bergman, dyrektor zarządzający EchoTech Capital i były bankier Citi, w wywiadzie dla AgFunderNews, po tym jak swoje bankructwo ogłosiła wczesną wiosną ubiegłego roku firma Plenty.
„Biologia nie przejmuje się tym, ile funduszy udało ci się zebrać. Wszystko wymaga czasu – i nie da się tego ominąć kodem” skomentował wówczas Henry Gordon-Smith, dyrektor generalny Agritecture i ekspert w dziedzinie rolnictwa wertykalnego.
Co ciekawe, z zarządu Plenty niedługo przed plajtą odszedł JEDYNY w zarządzie człowiek z doświadczeniem rolniczym. Zanim upadło Plenty przepaliło 1 000 000 000 (słownie miliard) dolarów!

Dlaczego model z Doliny Krzemowej nie działa na polu

Plenty, ale też 80 Acres Farms i inne startupy rolnictwa wertykalnego są nieraz porównywane do startupów z Doliny Krzemowej.
I nie jest to komplement, bo jedynym celem staje się zbieranie pieniędzy na dalszy wzrost zamiast realnego rozwijania produkcji. To co może działać w przypadku firm z Doliny Krzemowej, oferujących kolejne przełomowe, nikomu niepotrzebne oprogramowanie nie sprawdza się tam gdzie natura mówi sprawdzam.

Apka kosztuje zero, marchewka kosztuje zawsze

Bo, przykładowo: cechą modelu z Doliny Krzemowej jest dążący do zera koszt kolejnej sprzedaży.
Przykładowo apka w sklepie Google.
Jeżeli ktoś to oprogramowanie stamtąd pobiera, to nie kosztuje to nic sprzedawcy/producenta apki. Jeśli sprzedajemy marchewkę to każda wyprodukowana marchewka, potrzebuje wody, słońca, wysiłku. Nie da się jechać na samym dotowaniu biura, jeżeli na polu ceny się nie spinają.
Efekt skali oczywiście może obniżyć koszty jednostkowe, ale nie aż tak bardzo, żeby dążyły do zera.
Informacje można mnożyć w nieskończoność. Jeżeli ja mam przepis na danie, mogę ci go przekazać (np. publikując na blogu). I nadal będę miał ten przepis. I tak w nieskończoność.
Ale jeżeli zrobię danie to będzie ograniczona ilość porcji. I skalowanie jest o wiele trudniejsze i kosztowniejsze bo np. żeby zrobić dwa razy więcej porcji będę potrzebował większy garnek, żeby w tym garnku gotować, będę potrzebował taboret gazowy (niski, szeroki palnik do gotowania w dużych garach), dwukrotnie zwiększyć zakupy.
Oprogramowanie jest w moment, klikasz i masz. Sałatę trzeba dostarczyć na czas i w odpowiednio dostosowanym transporcie typu samochody chłodnie.
I jeżeli apka w sklepie Google’a się nie sprzedaje to nie ma właściwie kosztów produkcji. Jak zostanę z wielkim garem zupy to będę w dupie.
Tak samo rolnik który nie sprzeda sałaty. Albo nie będzie w stanie jej na czas dostarczyć do klienta.
Problemy z dostarczeniem produktu klientowi nie istnieją tam gdzie produkt jest cyfrowy i w moment może go pobrać klient z dowolnego miejsca na świecie. Z sałatą to nie zagra.
Tak jakby sama natura mówiła „sprawdzam” hiperkapitalizmowi.

Najczęstsze pytania

Dlaczego upadają farmy wertykalne?

Bo koszty nie schodzą. Uprawa w kontrolowanym środowisku wymaga szczelnych hal i dużych ilości prądu na światło, wilgotność i temperaturę, a rośnie tam głównie sałata i zioła — produkty tanie. Do tego branża przyjęła model finansowania z Doliny Krzemowej, w którym celem jest kolejna runda inwestycji, nie zysk z produkcji.

Co się stało z 80 Acres Farms?

Na początku sierpnia 2026 wycofał się kupiec i firma z dnia na dzień zaczęła zwijać działalność. Od 2015 roku zebrała ponad 350 mln dolarów finansowania i dostarczała do 18 000 punktów sprzedaży. Bez pracy zostaje ponad 300 osób w Ohio i Teksasie.

Czy rolnictwo wertykalne w ogóle ma sens?

Technicznie działa — rośliny rosną. Ekonomicznie na razie nie: od 2022 branża notuje więcej upadków niż sukcesów. Kukurydzy ani zboża tak nie wyprodukujesz, a przy sałacie marża nie pokrywa rachunku za prąd.

Dlaczego model startupowy nie działa w rolnictwie?

Bo w oprogramowaniu koszt kolejnej sprzedaży dąży do zera — apkę pobiera się za darmo i nie kosztuje to producenta nic. Każda kolejna marchewka kosztuje wodę, ziemię, prąd i transport chłodniczy. Jak nie sprzedasz apki, nie tracisz. Jak zostaniesz z sałatą, tracisz wszystko.

Nie zostawimy nikogo bez naszego wsparcia. Mam nadzieję, że da to do myślenia przedsiębiorcom planującym działania niekorzystne dla zatrudnionych. Przepisy dotyczą wszystkich jednakowo i nie będziemy robić wyjątków przy ich stosowaniu
Janusz Krasoń

Dyrektywa śniadaniowa UE, która weszła w życie 14 czerwca, wprowadza między innymi konieczność dokładnego znakowania składu miodów poprzez wskazanie, z podaniem procentowego udziału w składzie, wszystkich krajów, z których pochodzą miody.

Zamordystyczna Unia Europejska będzie nas też zmuszać do jedzenia… lepszych dżemów.

Zawartość owoców w dżemach od 14 czerwca musi wynosić minimum 45 g w 100 g dżemu. Do tej pory było to 35%

Przy czym produkty wyprodukowane i oznakowane przed 14 czerwca będą nadal w obrocie do wyprzedania lub przeterminowania. Co w praktyce oznacza nawet do połowy 2029 roku.

To może oznaczać dobrą wiadomość dla miłośników dżemów- wielu producentów czy hurtowników może chcieć jak najszybciej wyprzedać dżemy o wyższej zawartości cukru i robić duże promocje.

Ale tu mię rodacy chuj szczelił!

Bo jak to pisałem, sprawdziłem dżem, który mam dla gości.

Potem sprawdzałem w internecie, no i ***** podam nawet marki, to Łowicz i ***** Herbapol, jedna z najlepszych marek w historii Polski!

Te markowe polskie dżemy owoców mają 35%! czyli dozwolone do 14 czerwca minimum! Czyli jest najmniej jak wolno.

I chociaż sądzę, że czytają mnie ludzie inteligentni, to jeżeli ktoś nie zrozumiał mojej kpiny, to bardzo cieszy mnie, że Unia Europejska nakłada surowsze reguły na producentów żywności.

Ale chuj szczelił mie dlatego ze porównałem.

Bo nawet nie ten który kupuje dla moich gości na śniadanie )powiedzmy średnia pólka, bio), ale najtańsza marka sieci sklepów Edeka GUT&GÜNSTIG ma 50% owoców!

Tani niemiecki dżem marki własnej jest lepszej jakości niż polskie markowe dżemy.

Nie ma obowiązku wiedzieć, więc wyjaśniam też, że Polska jest unijnym potentatem owocowym, obok Włoch i Hiszpanii. Przy czym pozycje tych krajów, zwłaszcza Hiszpanii podnosi dominacja w produkcji cytrusów.

Niemcy, którzy jak to widzę po okolicznych polach, uprawiają ziemniaki i rzepak. A owoce importują na potęgę. W dużym stopniu właśnie z Polski

I taniej produkują lepsze dżemy niż Polacy. Uważam, że coś tu jest nie tak i błąd jest po stronie polskiej.

A wy?

To nie jest różnica tylko między dżemami ani nawet gospodarkami. To różnica między państwami.

Zła najgorsza jak tylko to możliwe jakość produktów spożywczych to kwintesencja 3RP.

To też wiele mówi na temat tego jak nieprawdopodobnej zareaguje rynek w poszczególnych krajach.

Skoro w Niemczech najtańsze, z najniższej półki, dżemy zawierają 50% owoców to nic się nie zmieni, ale jeżeli w Polsce markowe dżemy zawierają 35% owoców, to ceny pójdą w górę.

Producenci mogą też chcieć zrównoważyć sobie wyższy koszt owoców na przykład poprzez downsizing.

Pisałem o tym ostatnio. A konkretne o dużym sukcesie organizacji z Hamburga (jessss! wiadomo, najlepsze miasto na świecie)

Ale też poprze gorszą jakość składników, większa ilość wody i składnika żelującego, użycie syropu glukozowo-fruktozowego (jak ja marzę o zamordystycznym zakazie tego paskudztwa w UE)

Ciekawe jest i charakterystyczne, że dyrektywa wprowadza nową kategorię produktów: soki o obniżonej zawartości cukru.

Bo to jest przykładem publicznej polityki zdrowotnej i dietetycznej.

Co do którego osobiście mam wątpliwości, bo to nie soki owocowe są głównym problemem, a napoje gazowane i słodzone, i wszelkiego rodzaju batony. Czyli typowy junk food.

I o wiele lepsze rezultaty dałby na przykład całkowity zakaz reklamowania junk food, w jakikolwiek sposób w całej Unii Europejskiej czy ogólnoeuropejski podatek cukrowy.

Chociaż jeśli mówimy o podatku cukrowym to pamiętajmy o paradoksie EU.

Unia cały czas dopłaca do produkcji buraków cukrowych. Czyli do tego by cukru było więcej i był tańszy. Więc jest go więcej w produktach (bo jest tani) i pobiera się od tego podatek cukrowy (i zdrowotny czyli koszty spowodowanych nadmiernym spożyciem cukru chorób, a te są ogromne i rosnące)

Bo zasadnicza kwestia jest tu o wiele ważniejsza i głębsza od jakości naszego dżemu czy ceny gazowanej wody z cukrem.

I dotyczy absolutnie podstawowych kwestii naszego bezpieczeństwa, naszego przetrwania jako społeczeństwa i naszej jakości życia na poziomie społecznym

Coraz większe obciążenie i przeciążenie służby zdrowia jest coraz poważniejszym problemem społeczeństw zachodnich wynikającym w coraz większym stopniu ze starzenia się społeczeństwa.

Jeżeli nie uda się poprawić ogólnej kondycji zdrowotnej społeczeństwa to nie ma szans na sprawne funkcjonowanie służby zdrowia, niezależnie od poziomu dotacji i płacenia przez. pacjentów.

Potrzeba nie tylko więcej przychodni, szpitali, budynków, urządzeń, tomografów i kroplówek, i łóżek szpitalnych, ale też lekarzy, pielęgniarek, opiekunek.

Fizycznie kolejne pokolenia nie będą w stanie zaspokoić zapotrzebowania służby zdrowia na pracowników. Niezależnie od płac.

Bo nie każdy zostanie lekarzem czy opiekunem osoby starszej. I nie każdy powinien, mówię to z doświadczenia dwóch lat pracy w domy opieki.

Zalecane pożycie cukru nie powinno przekracza 25 g dziennie i generalnie im mniej tym lepiej. Maksymalna zalecana dzienna porcja to 50 g na osobę.

Amerykanie jedzą ponad 100 g cukru dziennie, Europejczycy od 60 do 120 g.

Wiecie już co to oznacza?

To, co pewnie zauważacie, wraz z wiekiem coraz więcej wokół was osób ma problem z insulinoopornoscią, z cukrzycą, otyłością i wszystkimi pochodzącymi od otyłości chorobami i problemami.

Kiedy ważyłem prawie 15 kg niż dziś, praca o wiele bardziej mnie męczyła i byłem mniej wydajny. To osobny dział strat dla społeczeństwa.

Spowodowanych właśnie takich spożyciem cukru!

Tak jak ofiary alkoholu zajmują odziały SORu w weekendy, tak ofiary cukru i innych produktów przemysłu spożywczego zatykają służbę zdrowia 24 g na dobę 365 dni w roku.

I jedynym sposobem uratowania służby zdrowia w krajach rozwiniętych jest inżynieria społeczna, spowodowanie a nawet wymuszenie zmiany stylu życia na skalę masową, na skalę całych społeczeństw. W tym przede wszystkim zmiany nawyków żywieniowych.

Potrzebne są do tego i działania interwencyjne i długoletnie strategie zdrowotne. ponad politycznymi podziałami

Jestem tu wielkim fanem polityki brytyjskiej. Tego, co robił brytyjski rząd Starmera, a co zaczęli konserwatyści.

To ma bardzo duży sens.

Jeżeli konserwatyzm to troska o rodziny, a więc o dzieci, to takie rzeczy jak podatek cukrowy powinny być podstawowymi postulatami konserwatystów.

Jak uratować służbę zdrowia

Skąd to wiem? Nie zgaduję — odrabiam lekcje. Zobacz moje certyfikaty i szkolenia.

Tyle że kwestia diety ma mocne poparcie w badaniach.

Nowe badanie opublikowane w Nutrients, międzynarodowym czasopiśmie naukowym peer-review, w otwartym dostępie, na temat żywienia człowieka wykazuje związek rozwoju psychicznego dzieci z ich dietą

Co norweskie badania mówią o diecie przedszkolaka i depresji

Badanie norweskich naukowców miało na celu znalezienie związków pomiędzy cechami osobowości i objawami depresji i lęku, mierzonymi w wieku 8 lat a dietą w okresie prenatalnym i w wieku do 8 lat.

Badacze posłużyli się danymi z jednego z największych na świecie badań kohortowych, które objęło 41% ciąż w całej Norwegii w latach 1999-2008 i zgromadziło ogrom danych od 114 500 dzieci, 95 200 matek i 75 200 ojców.

I dane te, co roku owocują nowymi odkryciami czy badaniami z wykorzystaniem tej ogromnej bazy danych.

I to jest odpowiedź na uwagi o tym, że co chwila się te zalecenia dietetyczne zmieniają, co jest zdrowe co nie.

Big data i AI zmieniają dietetykę na zawsze

Bo faktycznie ostatnie lata to wysyp nowych odkryć w dietetyce. Jestem szefewm kuchni i członkiem Polskiego Towarzystwa medycyny stylu Życia i śledzenie tego, to dla mnie częśc pracy. I faktycznie ciezko być na bieżąco

I dzieje się tak głównie dzięki rozwojowi nowych technologi i big data. Bez tego nie byłoby możliwe analizowanie tak ogromnych zbiorów danych.

Swoją drogą tym większy szacunek budzą badacze z amerykańskiego programu Nurses Health Study, w którym musieli ”na piechotę”, list po liście obrabiać dane od ponad 200 tysięcy pielęgniarek! Przesyłane „analogowo” w papierowych listach!

I dane z tego i wielu innych, nie aż tak potężnych, badań są obecnie obrabiane, teraz już z użyciem sztucznej inteligencji.

I to jest ten moment, kiedy dietetyka staje się ostatecznie EBM/P czyli dziedziną nauki, poddaną rygorom, takim jak hierarchia badań naukowych

Warto sobie zdać sprawę, że złoty standard Evidence Based Medicine/Practise jest w medycynie i dietetyce nowością.

W medycynie rozpoczęło się stosowanie jako standardu EBM raptem 30 lat temu, w dietetyce jeszcze 10 lat później.

EBM, czyli medycyna bazująca na dowodach „jest zbiorem najlepszych wiarygodnych aktualnych danych, które pozwalają precyzyjnie i dokładnie wykorzystać dostępne dowody naukowe w codziennej praktyce klinicznej”. To medycyna oparta na naukowych badaniach, dowodach, a nie tym, że pan Profesor tak twierdzi.

2 lata temu, praktycznie w centrum Hamburga, w tunelu na Münzviertel, prawie że wlazłem na dwóch kolesi szykujących sobie strzała z heroiny.

Łyżka, zapalniczka, strzykawka… dwóch moich bliskich przyjaciół w latach 90-tych zabiła heroina.

Teraz pomyśl, że idziesz sobie do apteki.

Żeby zakupić strzykawkę, bo potrzebujesz zastrzyk. Albo sobie pobrać krew do magicznej mikstury

No i trafiasz na ślady po tych kolesiach, w tym ich strzykawkę.

Ale nie zatrzymujesz się, żeby wziąć tę strzykawkę i sobie wkłuć.

Prawda?

No, chyba że jesteś już na tym etapie uzależnienia od heroiny, że to nie ma znaczenia, ale raczej byś tego wtedy nie czytał.

Jak wiesz, o co chodzi z tą strzykawką, to możesz poczuć podobny niemiły dreszcz jak ja, zawsze, kiedy coś takiego widzę

I idziesz do apteki.

Semmelweis, mycie rąk i narodziny EBM

W połowie XIX wieku nawet co czwarta rodząca umierała w szpitalu.

Aż na scenę albo salę porodową, wszedł jeden z największych zapomnianych bohaterów ludzkości.

Doktor Ignaz Semmelweis, praojciec medycyny opartej na dowodach. I odkrył dzięki badaniom, że kluczem jest…mycie rąk.

Nie widzimy bakterii ani wirusów. To, że czytasz ten tekst, że żyjesz, że jeżeli masz dzieci, to zasługa tego, że dr Ignaz Semmelweis zapoczątkował medycynę opartą na dowodach.

Dzięki której nie tylko rodzące przestały umierać, ale też wiesz, że brudna strzykawka po ćpunach to nie jest dobry pomysł

I częścią medycyny opartej na dowodach jak we wszystkich dziedzinach nauki jest hierarchia badań naukowych.

Nawet bez zgłębiania się w ten absolutnie wart tego temat i na chłopski rozum, oczywiste jest inne znaczenie takiego badania jak norweskie czy amerykańskie badanie pielęgniarek a inne badania prowadzonego przez dwa miesiące na 20 osobach.

Przykład fikcyjny. Ale na pewno się z czymś takim zetknęliście.

Popularne portale uwielbiają wynajdywać jakieś badanie na 20 osobach, którego nikt nawet nie próbował replikować, czyli powtórzyć. I ogłaszać jako przełom

A jeszcze bardziej kochają to rozmaici „przebudzeni” co „włączyli myślenie” A powinni leki psychiatryczne.

I nauczyć się czegokolwiek o metodologii badań naukowych

Takiej, dzięki której można analizować odpowiednio tak wielkie zbiory danych, jak w badaniu norweskim.

Co wykazało badanie? Banalnie proste wnioski z ogromnych danych

I co nam to badanie o diecie przedszkolaków mówi?

Zaskakująco wręcz banalne rzeczy-więcej warzyw i owoców dobrze, więcej słonych i słodkich przekąsek źle.

Częstsze spożywanie owoców i warzyw oznacza mniej objawów depresji, lęku i problemów emocjonalnym u dzieci, a słonych i słodkich przekąsek większą.

Autorzy podkreślają słabe strony badania takie jak nadreprezentacja rodzin z wykształceniem wyższym, zwracają też uwagę na możliwość odwrotnej zależności-dzieci z zaburzeniami psychicznymi takimi jak depresja mogą jeść bardziej emocjonalnie, zajadając depresję i jeść więcej tłuszczów i cukrów i mniej warzyw i owoców.

I chociaż wykazują wyraźną zależność między wysokim spożyciem warzyw i owców w zdrowej urozmaiconej i zrównoważonej diecie to podkreślają konieczność dalszych badań.

A także znaczenie tej kwestii dla zdrowia populacyjnego/społecznego

W podsumowaniu badania możemy przeczytać

”Obecnie przestrzeganie wytycznych żywieniowych jest niskie, dlatego znalezienie sposobów na wspieranie młodej populacji poprzez ukierunkowanie struktur i systemów, których częścią są dzieci, takich jak opieka przedszkolna i podstawowa opieka zdrowotna, a także wspieranie rodziców w opiece dietetycznej nad ich dziećmi powinno być priorytetem zdrowia publicznego”

”Problemy ze zdrowiem psychicznym są kosztowne zarówno dla jednostki, jak i dla społeczeństwa, a ich leczenie wiąże się z wysokimi wydatkami. Zapewnienie zróżnicowanej i zdrowej diety we wczesnym okresie życia może stanowić sposób na wspieranie zdrowia psychicznego dzieci, przynosząc potencjalnie ogromne korzyści dla społeczeństwa. Konieczne jest zidentyfikowanie metod poprawy sposobu odżywiania we wczesnym okresie życia – w tym celu niezbędne jest przeprowadzenie ukierunkowanych badań interwencyjnych”

Zakaz reklam junkfoodu: nauka i polityka zdrowotna idą w jednym kierunku

I tu wkracza oczywiście polityka, bo implikacje tego badania dla polityki zdrowotnej są jasne.

I zbieżne z działaniami brytyjskiego rządu. I co ważniejsze jest w tej sprawie konsensus. Prace nad zakazem reklam niezdrowego jedzenia rozpoczął poprzedni konserwatywny rząd.

Rząd brytyjski chce ograniczyć reklamy smieciowego jedzenia

a jednym z kandydatów na miejsce premiera Starmera jest skupiający się mocno nad tym kierunkiem reform minister zdrowia Wes Streeting

Jak uratować służbę zdrowia

Kiedy dotykamy tematyki zdrowia publicznego i polityki zdrowotnej bardzo szybko okazuje się, że to, co prywatne, jak dieta małych dzieci, poprzez efekt skali przekłada się momentalnie na polityczne.

I na takie decyzje jak zakaz reklamy junkfoodu. Decyzje często a właściwie zawsze przeciwko interesom jakiegoś lobby biznesowego.

Tytoniowego, alkoholowego czy junk food. Że rozwiązania idą w dobrą stronę widać po tym, jaką wrzawę i wręcz histerię podnoszą lobbyści i ich zleceniodawcy. Słychać wycie? Znakomicie!

Piszę to jako kucharz, nie dietetyk — ale kucharz, który odrabia lekcje. Papiery na to mam.

Ale ta giełdowa cena a cena na sklepowej półce to dwie różne sprawy.

Ceny giełdowe tyczą się często przyszłych zakupów przyszłych zbiorów.

I jest to cena za kawę, która będzie zbierana do września. Czyli trafi na rynek pod koniec roku.

Ale to też nie oznacza, że spadnie cena w klepie.

Kawa zbierana w sierpniu trafi na półki najwcześniej na początku 2027 roku. Od zniżki cen na światowej giełdzie do sklepowej półki to prawie rok, czyli za półtora roku.

A może też trafić pod koniec 2027 roku

A w tym czasie mogą nastąpić dalsze perturbacje spowodowane agresją na Irak

Bo 1/3 światowych zbiorów kawy z Indii, Azji Południowo-wschodniej, Afryki Wschodniej przepływa w pobliżu Cieśniny Ormuz.

Rosną również koszty paliwa, co wpływa również na kawę z Brazylii. Bo dostarczenie produktu do klienta jest o wiele droższe.

Ale też wyższe koszty uprawy choćby nawozów, do których surowcem jest gaz ziemny.

Czy więc rekordowe zbiory kawy spowodują, że będziesz mniej płacić za małą czarną?

Jest na to szansa, o ile szybko dojdzie do pokoju na środkowym wschodzie.

Kolejną kwestią jest znana nam wszystkim praktyka, że gdy ceny surowca rosną, wszyscy podnoszą swoje ceny. To ma sens.

Natomiast gdy cena surowca spada, jakoś rzadko się zdarza, żeby ktoś swoje ceny opuścił.

Więc niekoniecznie spadek cen kawy na giełdzie oznacza, że mniej zapłacisz za małą czarną. A jeżeli to dopiero za rok.

Zwłaszcza za arabicę, która może niedługo praktycznie zniknąć albo stać się rarytasem dla najbogatsztch

Indeks nastrojów konsumentów w Wlk Brytanii spadł z -1 w styczniu do -13 (sic!), a 9 na 10 konsumentów jest zaniepokojonych kosztami utrzymania. 8 na 10 chce ograniczyć w najbliższym czasie wydatki.

40% badanych chce mniej kupować, a 27% rzadziej jadać poza domem lub jeść w tańszych miejscach.

Jedzenie i picie na mieście to ta kategoria, od której w każdej kryzysowej sytuacji ludzie zaczynają oszczędności.

Dla wielu lokali w połączeniu z drożejącą żywnością i energią to będzie zabójcze.

Najbardziej narażone są miejsca ze średniej półki. Najdroższe, gdzie jedzą naprawdę bogaci, nie stracą klientów.

Jak uczy nas historia, takie kryzysy powodują, że bogaci są jeszcze bogatsi, więc stać ich na jeszcze droższe knajpy.

Do najtańszych miejsc, fast foodów itp. przejdą klienci z wyższych kategorii. Generalnie wszystko między fast casual a cenowy fine dining straci.

Zyskają najtańsze i najdroższe segmenty gastronomii. Ale mniej, niż inne sektory stracą, bo część klientów zrezygnuje w ogóle z jadania na mieście.

Pytanie, czym zastąpią jedzenie na mieście.

Bo jeżeli ktoś jada regularnie na mieście, to nie ma czasu i/lub umiejętności, żeby samemu sobie gotować.

I tu na pierwszym miejscu są dania gotowe i półgotowe, czyli:

1. Convience.

Od czasów, gdy Andy Warhol namalował puszkę zupy Campbella, to symbol współczesnej kuchni. I kultury

Pełen jestem podziwu dla tych nieznanych bohaterów z mrocznych kuchni przygotowujących receptury zupy Campbella i kiełbasek kotlińskich. To ich praca napędzała przemiany XX wieku.

Dania convience i pralka automatyczna są równie ważne dla wyzwolenia i równouprawnienia kobiet, co ruch feministyczny i prawa wyborcze.

I to może być nie tylko zagrożenie, ale i możliwość dla restauracji . Znakomitym przykładem jest tu warszawski Ed Red, który w pandemicznym lockdownie przerzucił się na produkcję… rzemieślniczych konserw z daniami convience i odniósł ogromny ogólnopolski sukces

Jako szef kuchni powiem: chętnie bym przyłożył się do tworzenia takich dań.

A jako klient chętnie kupuję takie produkty mączne: kluski, pierożki. Gotowe Schupfnudeln czy Szpecle są na stałej na liście moich zakupów. Dla samego siebie, nie chce mi się takich klusek robić, a jak każdy lubię. Mają też tę przewagę nad ziemniakami czy ryżem, że są gotowe w kilka minut.

A kwestia czasu będzie bardzo istotna dla ludzi, którzy będą rezygnować z lunchy w knajpie, gdzie dostaje się danie gotowe do zjedzenia. Co zajmuje od 5 do 30 minut.

Czyli proste, łatwe i szybkie w przygotowaniu i podaniu dania i pół-dania takie jak np.

różne gotowe sosy w słoikach, do których wystarczy dodać tofu/białka/kawałek zwłok, żeby mieć danie i ewentualnie ugotować skrobię np. makaron. Albo takie kluchy jak wspomniałem wyżej.

To może być też ciekawa możliwość dla handlu detalicznego, czyli np. proponowanie zestawów produktów do przygotowania jakiegoś dania, czy całego menu, ale i dla producentów proponujących, choćby proste przepisy z kilkoma składnikami na opakowaniach produktów.

I to jest trochę efekt szminki, czyli nie stać mnie już kolację w dobrej knajpie, ale mogę od nich kupić półgotowe danie

Czyli nie dostajecie jakiegoś sosu do makaronu. Ale autorski sos do makaronu od RudeKitchen z moją instrukcją przygotowania i podania.

2. Boxy z zestawem produktów i rozpisanym menu z przepisami.

Coś takie zauważyłem w Niemczech, już kilka lat temu, nie wiem, jak to duży rynek, ale to segment, który może zyskać część klientów rezygnujących z jadania na mieście.

Bo nie muszą robić zakupów (czas, no i jak ktoś codziennie jadał na mieście to w spożywczym jak Lemmy Kilmister w przedszkolu-ja nie wiem co tu robię, albo GG Allin na Wyspie Epsteina)

I to oczywiście jest też pole dla szefów kuchni przy tworzeniu takiego menu.

I jest miejsce dla rolników, czy raczej spółdzielni rolniczych, bo jeden rolnik raczej nie będzie w stanie zapewnić kompletu produktów do przygotowania potraw z tygodniowego menu

Sam mam w głowie pomysł przygotowania pdf-a z przepisami na kompletne 7-dniowe menu

Ale nie mam żadnego pomysłu na słodkie śniadania. Nigdy nie jadłem słodkich śniadań!

A jak szukam w internecie to same naleśniki i placki?

Serio ktoś na co dzień je naleśniki na śniadanie? Albo jakieś placki? Ale że sam robi?

Przecież to dramat. Pierdolenie się z ciastem, masa brudnych naczyń do pozmywania! Kto ma na to czas rano? Chyba tylko mityczne amerykańskie house wife z lat 50 tych.

Zwróćcie uwagę, że podobne rzeczy robią sieci handlowe, w swoich gazetkach i na stronach publikują przepisy z produktów ze swojej oferty.

A to prowadzi nas do kolejnego punktu

3. Kuchenne know-how

Znów warto się odnieść do czasu pandemii, kiedy pojawiło się mnóstwo kursów gotowania online.

Jamie Oliver pokazywał jak ugotować w domu proste i smaczne danie z kilku składników.

Takie proste dania czy proste przepisy, na dania w 15 minut będą się cieszyły największym wzięciem.

Nie skompilowane dania dla kuchennych pojebów, z 30 składników przygotowywanych przez 3 godziny.

Mam u siebie zakładkę „Danie w 15 minut”  gdzie różne proste przepisy na szybki posiłek, bez specjalnych umiejętności i doświadczenia będę umieszczał.

Już trochę jest.

Reguły gry tutaj na pewno zmieniła AI i wiele osób będzie bazować na AI w kwestii, jak i co gotować.

Jest to coś, co mocno wiąże się z medycyną stylu życia, w której dieta jest jednym z fundamentów

Zmiana nawyków żywieniowych, jaka w związku z tym będzie następować, jest znakomitą okazją dla kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych przez propozycje prostych tanich i przede wszystkim smacznych, zbilansowanych posiłków.

Jestem pewien, że na przykład goście, którzy przychodzili, do mnie do knajpy zjeść falafel czy burito w pełni roślinne, jakąś fajną zupę z warzyw, która była smaczna i w chuj zdrowa, nie zrobią sobie tego samego w domu.

Po pierwsze dlatego, że nie potrafią. I akurat burrito czy falafel wymaga wielu przygotowań i składników, więc to nie jest propozycja do domowego menu.

Natomiast będą potrafili sobie wrzucić na patelnie kiełbasę usmażyć z cebulą i zjeść. Trzeba zaproponować coś zamiast tej kiełbasy.

4. Wszelkie kanały dystrybucji taniej żywności

Takie jak dyskonty internetowe jak Motatos (właśnie się niestety wycofał z Niemiec) czy aplikacje, takie jak To Good Too Goo.

Klienci będą jeszcze bardziej kierować się ceną. Co jest złą informacją dla wszystkich, którzy jak ja są po jasnej stronie mocy i chcą, aby ludzie jedli zdrowe, w dużej części roślinnie (to prawie to samo), pełnowartościowe jedzenie.

A coraz tańsze jedzenie musi nieuchronnie od pewnego momentu, oznaczać złą jakość, również w znaczeniu dietetycznym.

Być może to, co zrobił Zohran Mamdani, jest początkiem zmiany w tym błędnym kole niezdrowego żywienia. I to wpisuje w ten właśnie trend na tanią żywność

Burmistrz Nowego Jorku otworzył ostatnio pierwsze „Public Grocery Stores” miejskie tanie sklepy w biednych dzielnicach.

Ci, którzy czytają regularnie to, co piszę wiedzą, że jestem wielkim zwolennikiem takich metod dystrybucji żywności. Prawo do jedzenia jest najbardziej podstawowym prawem każdego człowieka, bo jeżeli nie masz jedzenia, to nie ma żadnych. innych praw, bo umierasz.

W tym punkcie jest też zjawisko które cieszy mnie i podobnych mi, złych ludzi, którzy nie chcą, by kapitalizm rozkwitał, PKB rosło, a ludzie kupowali coraz więcej.

To wewnętrzna dystrybucja. Jak to ładnie nazwałem. Jak jakiś inteligent pierdolony. A mówiąc normalne: niemarnowanie.

Dystrybuowanie do kolejnych posiłków tego, co niedawno jeszcze byśmy wyjebali, ale teraz musimy oszczędzać.

Nie powiem, że każdy, ale każdy, który nie jest głupim ****** szef kuchni ma ten temat zawsze w głowie i zawsze kombinuje co tu zrobić, żeby mniej marnować. Bo to, cytując klasyka “grzech pierdolony” wyrzucanie jedzenia. A biznesowo to wyrzucanie pieniędzy.

Swoją drogą to też wymaga pewnego know-how. Takiego jak w moim artykule sprzed jakiegoś czasu

5. Delivery, czyli tanie jedzenie na dowóz.

To z reguły, najniższy sektor, najtańszych sieciówek gastronomicznych, dowożone za półdarmo i tu będą, na pewno w części przechodzi klienci z wyższych sektorów branży.

Choć oczywiście, jest pewna grupa klientów, która wcześniej zamawiała z delivery, a teraz przejdzie na gotowanie samemu czy kupowanie dań convience

Ta branża, w całości opanowana przez wielkie cyfrowe organizacje działające w modelu pracy platformowej jest największym wygranym pandemii i lat 20. naszego wieku.

I miejscem ogromnego wyzysku, łamania praw pracowniczych, nielegalnej pracy.

I na szczęście kwestia przyszłości stoi pod wielkim znakiem zapytania.

W obecnym modelu ryzyko jest w dużej części przenoszone na pracowników/kurierów, którzy rano nigdy nie wiedzą ani ile będą faktycznie pracować ani ile zarobią. Ale ten model jest konieczny, by dostawy były tanie.

Kurierzy z reguły bardzo mało zarabiają i mają tego dość. Na całym świecie od Indii przez Gruzję, cała Europę, Anglię po USA i Amerykę Południową narasta ruch związkowy i strajkowy w branży delivery, o którym pisałem z uznaniem i podziwem kilka razy.

I to jest punkt, który może całą tę branżę wywalić.

Zwłaszcza w Unii Europejskiej gdzie niedawno została uchwalona dyrektywa o pracy platformowej. I nie mam wątpliwości, że koledzy wielkiego biznesu zrobią, w poszczególnych krajach co się da, aby wejście tej dyrektywy opóźnić a ją samą jak najbardziej rozwodnić, ale jakiekolwiek ograniczenie wyzysku będzie podnosić koszty dostaw.

Ludzie nie mogą i nie zrezygnują z jedzenia. Zmienią się jedynie zwyczaje żywieniowe i zakupowe. Trendem będzie coś, co można by nazwać nową kuchnią ludową, gdzie dostępność, zwłaszcza cenowa składników jest kluczowa.

Wyrok dotyczy pozwu złożonego w zeszłym roku przez stowarzyszenie konsumenckie Verbraucherzentrale Hamburg e.V. w sprawie zmiany przez koncern wielkości tabliczek czekolady Milka ze 100 na 90 g bez wyraźnego poinformowania konsumentów.

Milka Alpine Milk dostała od hamburskich konsumentów tytuł fałszywego opakowania roku 2025.

Czekolada wraz ze zmianą wagi z 100 na 90 g zmieniła cenę z 1,49 na 1,99 euro.

Sędziowie orzekli, że informacja o zmniejszeniu wagi produktu musi pozostać na opakowaniu przez co najmniej cztery miesiące po wprowadzeniu zmiany. Konkretne sformułowanie tej informacji pozostawiono do uznania firmy. Wytok nie jest prawomocny, firma już zapowiedziała odwołanie.

Powiedzmy szczerze. Takie praktyki są powszechne i występują od lat pod nazwą downsizingu, czyli nieznacznego, trudnego do zauważenia, zmniejszania wielkości opakowań a często tylko ilości produktu w opakowaniu.

To sposób na oszukiwanie klientów i wprowadzanie niezauważanych podwyżek cen. Obecnie zjawisko to nazywane jest shrinkflacją i pod to nazwą zaczęło być bardziej zauważane. Także dlatego, że od czasu covid praktyki biznesu wykorzystującego inflację czy rozmaite zaburzenia na rynkach do podwyżek cen, zaczęły być na tyle powszechne i dokuczliwe dla konsumentów, że stało się o nich głośno. NARESZCIE!

Hamburska organizacja nagłaśnia temat różnymi sposobami od dłuższego czasu.

Pozew złożyła przeciwko Mondelez pod koniec sierpnia zeszłego roku do sądu krajowego w Bremen, gdzie zarejestrowana jest niemiecka spółka Mondelez.

Pozew tyczył się „opakowania wprowadzającego w błąd”. W takim samym opakowaniu koncern oferował czekoladę o 1 milimetr cieńszą.

No qrwa nikt z suwmiarką nie chodzi na zakupy.

Armin Valet z hamburskiej organizacji mówił wówczas “wielu konsumentów od lat kupuje czekolady Milka w znanych opakowaniach i zakłada, że ​​ilość czekolady w środku się nie zmieniła. Ale są wprowadzani w błąd, ponieważ wiele rodzajów zawiera teraz tylko 90 gramów, a ich cena jest taka sama, a nawet wyższa”.

Organizacja prowadzi monitoring tego zjawiska i publikuje jego wyniki na specjalnej stronie, gdzie umieszczonych jest już ponad 1000 produktów w opakowaniach wprowadzających w błąd

https://www.vzhh.de/mogelpackungsliste

Na stronie jest też możliwość zgłaszania przez konsumenta opakowań wprowadzających w błąd.

Swoją drogą jak zwykle Niemcy mają już na to zjawisko piękne słowo Mogelpackung czyli oszukane opakowanie

Podobnym, upowszechniającym się obecnie zjawiskiem jest skimming, czyli obniżanie jakości (np. przez mniejsza ilości kakao w czekoladzie) produktu.

Przy czym trzeba zaznaczyć, że faktycznie producenci i handel borykają się z największym w historii wzrostem cen kakao w ostatnich latach. I poddani są presji wzrostu kosztów produkcji (ceny energii też szybują w kosmos) a z drugiej strony oszczędzających coraz bardziej klientów.

Z biznesowego punktu widzenia oszustwo jest tu najwłaściwszym rozwiązaniem.

Skoro “jedynym celem przedsiębiorczości jest maksymalizacja zysku” a w szerszym planie nieustająca akumulacja i koncentracja kapitału to z punktu widzenia koncernu/biznesu jak najbardziej dopuszczalne i wskazane są wszelkie działania, które temu służą.

Zyski coraz bardziej mitycznych “akcjonariuszy” czy “inwestorów” są jedynym prawem i moralnością.

Żadne przestępstwo nie jest niewskazane jeśli przynosi więcej zysków niż strat. Złe jest wtedy gdy koszty są zbyt wysokie, na przykład kary sądowe.

Branża żywności to historia walki z tym jak chciwość truje nas wszystkich i to całkiem dosłownie.

Jeżeli sięgniemy do przeszłości to znajdziemy w niej “Adulteration of Food or Drink Act”, brytyjską ustawę o fałszowaniu żywności z 1860 toku. Ustawa była efektem burzy, jaką wywołali swoimi pracami Thomas Wakley i Arthur Hill Hassall, z których pierwszy był nie tylko chirurgiem i założycielem pisma „The Lancet”, ale też posłem podnoszącym problem fałszowania żywności w paramencie.

Do tamtego czasu powszechne było w Zjednoczonym Królestwie takie praktyki jak:

Chleb wybielany toksycznym ałunem, dodawano do chleba też gips i kredę.

Mleko rozcieńczano wodą i zagęszczano mąką.

Do barwienia i utrwalania kolorów powszechnie dostosowywano toksyczne sole miedzi, arszenik i chrom.

Herbata była mieszana z liśćmi innych roślin, a nawet – jak wspominano podczas debat w parlamencie – z odchodami jedwabników.

Masowo fałszowano również kawę poprzez dodatek np. cykorii, a nawet ciemnego cukru

Cytując klasyka “tak działa wolny rynek”.

Nieuchronnie nie tylko zły pieniądz wypiera dobry, ale też gorszy produkt zastępuje lepszy. I zmniejszenie wagi czekolady wydaje się wobec takich praktyk jak dodawanie gipsu do chleba, drobiazgiem, ale jest jak stopa w drzwiach.

Jeśli jej nie utniemy, zatrzaskując z hukiem drzwi, to jesteśmy na drodze powrotnej do takich właśnie praktyk.

Dlatego tak dobrze, że są jeszcze sędziowie w Bremen, którzy nie klękają przed współczesnym monarchą, jakim jest wielki kapitał

U nas w gastro najlepszą motywacją jest napiwek, jak podobał ci mój Nieprzewodnik możesz zostawić mi napiwek

Jeżeli tak, to trochę przypał.

Arabika, stanowiąca prawie 3/4 światowej produkcji kawy, jest mniej gorzka, ma mniej kofeiny, ale jest zdecydowanie bardziej ceniona ze względu na walory smakowe.

Tańsza robusta z niezbyt przyjemnymi nutami ziemi i drewna jest jednak łatwiejsza i tańsza w produkcji.

Nieuchronnie w obecnej sytuacji, zmian klimatycznych, bardziej wygajająca, jeśli chodzi o warunki klimatyczne i pogodę, i wrażliwa na wszelkie anomalie Arabika jest na najlepszej drodze, by stać się ekskluzywnym delikatesem

A rynek zostanie opanowany przez łatwiejszą w uprawie i odporniejszą Robustę.

W tę stronę idzie Nestlé, największe przedsiębiorstwo spożywcze na świecie. Firma zaprezentowała nowe odmiany Robusty odporne na anomalie klimatyczne i choroby, i dające w warunkach stresu klimatycznego o wiele większe plony niż obecne uprawy. Jak twierdzą przedstawiciele firmy, nowe odmiany zostały pozbawione nieprzyjemnej goryczy i drewnianego smaku.

Być może za parę lat, niezauważalnie dla większości konsumentów, bo opakowania zostaną te same, tylko pojawi się zamiast „100% arabica” napis „100%, jakaś tam w **** ********* i czarodziejska Robusta”

A jeżeli macie na nieszczęście należeć do tych nielicznych, dla których to będzie miało znaczenie, to będziecie się błąkać po sklepie jak Lemmy Kilmister po przedszkolu w poszukiwaniu, chociaż jednej kreseczki.

A jak się uda i zobaczycie cenę… to większość z nas stwierdzi: ta robusta przecież nie jest taka zła.

Upraw Arabiki będzie coraz mniej, będą one coraz bardziej kosztowne, coraz mniej osób będzie na Arabikę stać.

W najgorszych możliwych scenariuszach arabica stanie się marginesem światowej produkcji. I delikatesem dla garstki najbogatszych i oszołomów kawowych.

Jest scenariusz jeszcze gorszy. Zostanie się to, co stało się z wieloma, na przykład, odmianami jabłek. Arabika zniknie z rynku.

Jedynie jak pojedziecie do krajów, gdzie uprawia się Arabikę, czyli głównie w Ameryce Południowej, to tam będzie jakiś miejscowy, który ma palarnię i kawałek pola, gdzie jego rodzina uprawia kawę od 13 pokoleń… i napijecie się Arabiki.

Tak działa wolny rynek.